Batı Türkistan’da Son Osmanlı Cihadının Yansımaları
Yusuf Aydın · Atatürk Yolu Dergisi, 2024
Collection summary
An article examining the echoes of the Ottoman jihad proclamation of WWI in Western Turkestan, Teşkilat-ı Mahsusa operations and German propaganda.
Yusuf Aydın's article in Atatürk Yolu Dergisi studies the impact of the Ottoman jihad proclaimed in November 1914 on Russian Turkestan, covering Teşkilat-ı Mahsusa agents, the Pan-Islamist revival along the Istanbul–Central Asia axis, counter-fatwas by ulema loyal to Russia, and German propaganda pamphlets. The author also notes the Ottoman aim of reaching the Three Sanjaks via the Caucasus and argues the jihad call produced little military effect among Russia's Turks. For this collection the piece does not treat the 1918 Caucasus Islamic Army directly but provides background on the Pan-Islamist/Pan-Turkist policy and Special Organization tradition behind it.
The source's own abstract
Kasım 1914’te ilan edilen Cihad-ı Ekberin ardından Teşkilat-ı Mahsusa marifetiyle Batı Türkistan’a çok sayıda ajan gönderildi. Rusya, kendi Müslümanlarından ciddi endişe duyuyordu. Türklüğün ve İslam’ın merkezi olan İstanbul, Rusya için endişe sebebiydi, zira İstanbul’da Türkistan’dan çok sayıda talebe ve aydın barınıyor ve Hacılar da Hicaz’a gidiş-dönüşlerinde buraya uğruyor, bu da Türkistan’da Hilafet’in nüfuzunu artırıyordu. Özbekler Tekkesi Panislamist merkez konumundaydı. Rusya’nın Türkistan’ı zapt etmesiyle birlikte Orta Asya-İstanbul hattında Panislamist canlanma oldu. 29 Ekim 1914’te Türkiye, yorgun bir halde harbe girdi, hedefi, Kafkasya’yı alıp Elviye-i Selase’ye ulaşmaktı. Ancak Rusya, Osmanlı cihadını kendi müftüleriyle çürütmeğe çalıştı. Zaten Rusya’ya sadık bir din sınıfı doğmuş, Şiî ve Sünnî ulema, muhtelif fetvalarla Osmanlı cihadını çürütüyorlar, eşraf da Çarlığa maddî-manevi yardımda bulunuyordu. Almanlar, İslam ülkelerinde olduğu gibi Rus Türkistan’ında da isyan çıkarmaya çalışıyordu. Bu maksatla Doğu Türkçesiyle çeşitli propaganda broşürleri gönderdiler. Rusya Türkleri Panislamizm’i seçtilerse de cihadın mühim bir ağırlığı olmadı. Ancak büyük harp sırasında da Rus Türkistan’ında, ağır vergiler, zorla harbe sevkiyat vs yüzünden isyanlar oldu. Temmuz 1916’da isyan patladı. Türkistan halkı büyük kıyımlara uğradı ve cihat başarılı olamadı. Bu araştırmada son Osmanlı cihadının Batı Türkistan’daki yansımaları incelenmiştir. Fransız arşiv ve periyodiklerine ve Türk kaynaklarına müracaat edilmiş olup 1914-1918 yılları kapsam alanına alınmıştır.
Index
- People
- Yusuf Aydın
- Units and institutions
- Teşkilat-ı MahsusaÖzbekler Tekkesi
The source's keywords
Alman Propagandası · Cihat · German Propaganda · Jihad · Pan-Islamism · Pan-Turkism · Panislamizm · Pantürkizm · Turkestan · Türkistan