Enver Paşa ve Azerbaycan Türklerinin Karşılıklı Hassasiyetleri Üzerine Bir Değerlendirme
Kübra Tatlısu Çağan · Milliyetçilik Araştırmaları Dergisi, 2026
Collection summary
The mutual sensibilities between Enver Pasha and the Azerbaijani Turks and the literary reflection of the Caucasus Islamic Army.
Kübra Tatlısu Çağan's article explains how the Azerbaijani Turks, kept away from military service under the Tsars, saw the Ottomans as liberators, and how Enver Pasha, closely interested in the Caucasian Turks through his Turkist-Turanist ideology, formed the Caucasus Islamic Army between 1914 and 1918 and appointed Halil and Nuri Pasha as its commanders. It examines how the liberation of cities such as Baku, Ganja and Asgaran was reflected in Azerbaijani literature as reverence for Enver, Nuri and Halil Pasha.
The source's own abstract
Yirminci yüzyılın başlarından itibaren Kafkasya siyasetinde önemli bir yer tutan Enver Paşa, siyasetinin ve askerliğinin yanında bu coğrafyanın edebiyatına da konu olmuştur. Çarlık Rusya döneminde askerlikten özellikle uzak tutulan Azerbaycan Türklerinin teşkilatlanma yetenekleri bu sebeple gelişmemiş, Rus asimilasyon ve emperyalizminin yoğun olduğu bu dönemde Azerbaycan Türkleri Osmanlı Devleti’ni kurtarıcı olarak görmüştür. İttihat ve Terakki Cemiyeti mensubu olduğu ilk zamanlardan itibaren Enver Paşa, kendi ideolojisi olan Türkçülük-Turancılığın da etkisiyle Kafkasya Türkleri ile yakından ilgilenmekteydi. Özellikle Harbiye Nazırı olduğu 1914 yılından Birinci Dünya Savaşı’nın bittiği 1918 yılına kadar Enver Paşa, Kafkasya Türklerine yardım etmeyi ihmal etmemiş ve Kafkas İslam Ordusunu kurarak komutanlıklarına Halil ve Nuri Paşaları geçirmiştir. Bakü, Gence, Esgeran gibi birçok Türk şehrinin Bolşevik ve Ermeni istilasından kurtarılmasını sağlayan Kafkas İslam Ordusu ve komutanları için edebiyat sahnesinin perdesi aralanmıştır. Bilhassa Azerbaycan Türkleri gerek o dönemde gerek yakın tarihte gerekse yıllar sonra güncel hayatta Enver, Nuri ve Halil Paşalara hürmetlerini sunmuş ve sunmaya devam etmektedir. Dramlarda, şiirlerde, ağıtlarda, marşlarda ve daha birçok edebî eserde adı geçen Paşaların güncel hayatta da karşılık bulduğu anma törenleri gibi alanlar mevcuttur. Bu çalışmada, Enver Paşa’nın Kafkasya coğrafyasında bilhassa da Azerbaycan Türkleri tarafından gördüğü hürmet, önce tarihsel kökenine dayanmak suretiyle edebî ve güncel hayat örnekleriyle incelenmiştir.
Index
- Units and institutions
- Kafkas İslam Ordusu
The source's keywords
Poison control · Population · Research methodology