Enver Paşa ve Azerbaycan Türklerinin Karşılıklı Hassasiyetleri Üzerine Bir Değerlendirme
Kübra Tatlısu Çağan · Milliyetçilik Araştırmaları Dergisi, 2026
Kolleksiya xülasəsi
Ənvər Paşa ilə Azərbaycan türkləri arasındakı qarşılıqlı həssaslıqlar və Qafqaz İslam Ordusunun ədəbiyyatda əksi.
Kübra Tatlısu Çağanın məqaləsi çar dövründə hərbi xidmətdən uzaq tutulan Azərbaycan türklərinin Osmanlını xilaskar kimi görməsini və türkçülük-turançılıq ideologiyası ilə Qafqaz türkləri ilə yaxından maraqlanan Ənvər Paşanın 1914-1918-ci illərdə Qafqaz İslam Ordusunu quraraq komandanlığına Xəlil və Nuru paşaları gətirməsini izah edir. Bakı, Gəncə və Əsgəran kimi şəhərlərin azad edilməsinin Azərbaycan ədəbiyyatında Ənvər, Nuru və Xəlil paşalara ehtiram kimi əksi araşdırılır.
Mənbənin öz xülasəsi
Yirminci yüzyılın başlarından itibaren Kafkasya siyasetinde önemli bir yer tutan Enver Paşa, siyasetinin ve askerliğinin yanında bu coğrafyanın edebiyatına da konu olmuştur. Çarlık Rusya döneminde askerlikten özellikle uzak tutulan Azerbaycan Türklerinin teşkilatlanma yetenekleri bu sebeple gelişmemiş, Rus asimilasyon ve emperyalizminin yoğun olduğu bu dönemde Azerbaycan Türkleri Osmanlı Devleti’ni kurtarıcı olarak görmüştür. İttihat ve Terakki Cemiyeti mensubu olduğu ilk zamanlardan itibaren Enver Paşa, kendi ideolojisi olan Türkçülük-Turancılığın da etkisiyle Kafkasya Türkleri ile yakından ilgilenmekteydi. Özellikle Harbiye Nazırı olduğu 1914 yılından Birinci Dünya Savaşı’nın bittiği 1918 yılına kadar Enver Paşa, Kafkasya Türklerine yardım etmeyi ihmal etmemiş ve Kafkas İslam Ordusunu kurarak komutanlıklarına Halil ve Nuri Paşaları geçirmiştir. Bakü, Gence, Esgeran gibi birçok Türk şehrinin Bolşevik ve Ermeni istilasından kurtarılmasını sağlayan Kafkas İslam Ordusu ve komutanları için edebiyat sahnesinin perdesi aralanmıştır. Bilhassa Azerbaycan Türkleri gerek o dönemde gerek yakın tarihte gerekse yıllar sonra güncel hayatta Enver, Nuri ve Halil Paşalara hürmetlerini sunmuş ve sunmaya devam etmektedir. Dramlarda, şiirlerde, ağıtlarda, marşlarda ve daha birçok edebî eserde adı geçen Paşaların güncel hayatta da karşılık bulduğu anma törenleri gibi alanlar mevcuttur. Bu çalışmada, Enver Paşa’nın Kafkasya coğrafyasında bilhassa da Azerbaycan Türkleri tarafından gördüğü hürmet, önce tarihsel kökenine dayanmak suretiyle edebî ve güncel hayat örnekleriyle incelenmiştir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Kafkas İslam Ordusu
Mənbənin açar sözləri
Poison control · Population · Research methodology