İran Milliyetçiliği ve Azerbaycan ve Türk Dili Meselesi (Kaçarlardan Pehlevîlere Geçiş Dönemi Dergileri Ekseninde)
Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2023
Collection summary
An article examining anti-Turkish currents in Iranian nationalism and the status of the Turkish language through Iranian periodicals of the Qajar-to-Pahlavi transition (1915-1925).
The article analyses Iranian journals of 1915-1925 (Kaveh, Iranshahr, Name-i Farangistan, Ayandeh) to show how a nation-building discourse centred on Aryan race and Persian language fostered negative views of the Turkish language. The author argues this attitude was reinforced by Ottoman interventions in Azerbaijan and Iran's western borderlands and by Azerbaijan's independence in 1918. Its relevance here lies in documenting Iranian elite anxieties over 1918 developments and Ottoman-Turkish influence, rather than the Caucasus Army of Islam's campaign itself.
The source's own abstract
Bu çalışma İran’da milliyetçilik düşüncesinin şekillendiği ikinci merhalede (Kaçarlardan Pehlevîlere geçiş aşamasındaki on yıllık dönem) Türk karşıtlığının neden İran milliyetçiliğinin menfi unsurlarından birine dönüştüğü ve bu yaklaşımın İran’da Türk dilinin konumu açısından ne gibi sonuçlar doğurduğu meselesi uyarınca ele alınmıştır. Kaçarlardan Pehlevîlere geçiş sürecinde yayımlanmış (1915-1925, 1294-1304 Şemsi) Kaveh, İranşehr, Name-i Ferengistan, Ayendeh gibi yazılı basında öne çıkan konular ele aldığımız mesele bağlamında mercek altına alınmıştır. Bu araştırmada elde edilen bulgulara göre iki etken İranlı elitlerin, İran’da Türk dilinin varlığına karşı endişeli ve negatif bakışlarına yol açmıştır. İlk etken Aryan ırkını ve Fars dilini eksene alan İran ulus inşası kavramından çıkarılan indirgemeci anlayıştır. Diğer etken ise Osmanlı devletinin Azerbaycan ve İran’ın batı sınırlarındaki müdahaleleri ve yayılmacı politikalarıydı. Ayrıca (1918 yılında) Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Rusya’dan bağımsızlığını kazanması da etkili olmuştur. Bu koşullar İranlı milliyetçilerin Osmanlı-Türk milliyetçilerinin Azerbaycan’da Türkçe konuşan topluluklar arasındaki varlık ve nüfuzundan endişe duymalarına ve Türkçeyi Azerbaycan’da İran milli kimliği ve mevcudiyetini tehdit edici bir unsur olarak telakki etmeleri gibi neticelerin ortaya çıkmasına yol açtı. Azerbaycan’da Türk dilinin değiştirilmesi ve ortadan kaldırılması ve yerine Farsçanın bu bölgede yaygınlaştırılması yönündeki çabalar, İranlı milliyetçilerin söz konusu duruma yönelik çözüm yöntemleri olmuştur.
Index
- People
- Rıza Şah
- Places
- Azerbaycanİran
- Units and institutions
- Osmanlı DevletiAzerbaycan Halk CumhuriyetiKavehİranşehrName-i FerengistanAyendeh
The source's keywords
"Aryan" · "Osmanlı"] · "Rıza Şah" · "Türk Dili" · "İran Milliyetçiliği" · ["Azerbaycan"