Yapay Zekâ Üretiminde Kültürel Temsiller ve Algoritmik Yanlılık: DALL-E Örneğinde Göstergebilimsel Analiz
Nuri Paşa Özer · kritik, 2025
Collection summary
An article semiotically analysing cultural representation and algorithmic bias in AI image generation via DALL-E, unrelated to the collection.
The article analyses forty DALL-E generated images through Roland Barthes's denotation-connotation-myth model, arguing that generative AI reproduces Western-centric norms. It has no thematic link to the 1918 Army of Islam or Azerbaijani history. The record was most likely captured because of the author's name, "Nuri Paşa Özer".
The source's own abstract
Bu çalışma, yapay zekâ tabanlı görsel üretim araçlarının kültürel temsilleri nasıl kurguladığını ve bu süreçte hangi algoritmik yanlılıkların yeniden üretildiğini incelemektedir. Özellikle DALL-E aracılığıyla üretilen görseller, Roland Barthes’ın göstergebilimsel analiz modeli (düzanlam, yananlam, mit) çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında sekiz farklı senaryo (aile yemeği, çocuk oyunu, düğün, festival, kafe, ofis toplantısı, okul sınıfı, pazar yeri, spor etkinliği, ulusal kutlama) için dört ayrı kültürel bağlamda (nötr, Batı, İslam, Uzakdoğu) toplam kırk görsel üretilmiştir. Bulgular, “nötr” olarak tanımlanan görsellerin çoğunlukla Batı kültürünü evrensel bir norm olarak sunduğunu, İslam kültürünün dinî ögelerle, Uzakdoğu kültürünün ise egzotik ve folklorik motiflerle temsil edildiğini göstermektedir. Bu durum, yapay zekâ modellerinin eğitim verilerindeki dengesizlikler nedeniyle Batı merkezli normları yeniden ürettiğini, diğer kültürleri ise indirgemeci ve stereotipleştirici biçimde sunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, algoritmik yanlılığın yalnızca teknik bir sorun değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel eşitsizliklerin yeniden üretilmesine aracılık eden ideolojik bir süreç olduğunu vurgulamaktadır.
The source's keywords
Algorithmic Bias · Algoritmik Yanlılık · Batı-merkezcilik · Cultural Representation · Generative Artificial Intelligence · Göstergebilim · Kültürel Temsil · Semiotics · Western-centrism · Üretken Yapay Zekâ