Birinci Dünya Savaşı Sonrası Türkiye ve Macaristan’da Geçici Devlet Oluşumları (1918–1921) Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz
İ. Ersan Bengisu · Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, 2026
Collection summary
An article applying comparative historical analysis to the short-lived "ephemeral states" that emerged in Turkey and Hungary after the First World War (1918-1921).
The article comparatively examines short-lived political formations that arose in the authority vacuum following the collapse of the Ottoman and Austro-Hungarian empires. Turkish cases include the South-West Caucasus Government, the Thrace-Pasaeli Society and the Circassian rights society; Hungarian cases include the Banat, Hutsul, Baranya-Baja and Lajtabánság republics. It draws on archival documents, Turkish parliamentary records and multilingual secondary literature. The Caucasus Islamic Army is not treated directly; the link to this collection is indirect, via the post-1918 political vacuum in the South Caucasus.
The source's own abstract
Birinci Dünya Savaşı sonrası (1918–1921) Osmanlı ve Avusturya-Macaristan imparatorluklarının çöküşü, geniş coğrafyalarda otorite boşluğu yaratarak yerel düzeyde kısa ömürlü siyasal oluşumların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Türkiye ve Macaristan'da ortaya çıkan ve literatürde "Geçici Devletler" olarak anılan yapıları Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz yöntemiyle incelemektedir. Bu yöntem, her iki coğrafyadaki oluşumların benzerlik ve farklılıklarını sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, söz konusu oluşumların tarihsel koşullarını, örgütlenme biçimlerini ve dönüşümlerini yapısal özellikleri çerçevesinde değerlendirirken, "birleşme" veya "ayrılma" gibi amaçsal yönelimlerle sınıflandırmaktan kaçınmaktadır. Çalışma kapsamında Türkiye'den Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmeti, Trakya-Paşaeli Cemiyeti ve Şark-ı Kârib Çerkesleri Temin-i Hukuk Cemiyeti; Macaristan'dan Banat Cumhuriyeti, Hucul Cumhuriyeti, Baranya-Baja Cumhuriyeti ve Lajtabánság Cumhuriyeti ele alınmaktadır. Kaynak temelini arşiv belgeleri, TBMM Zabıt Cerideleri gibi resmi belgeler ile Türkçe, Macarca, İngilizce, Almanca ve Ukraynaca ikincil literatür oluşturmaktadır. Karşılaştırmalı analiz, her iki coğrafyadaki geçici oluşumların self-determinasyon söylemine dayanan benzer bir siyasal dil geliştirdiğini, otorite boşluğunda şekillendiğini ve kısa ömürlü olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, toplumsal tabanın genişliği, dış müdahalelerin niteliği ve ulusal tarih yazımındaki konumları açısından belirgin farklılıklar ortaya çıkmaktadır.
Index
The source's keywords
Birinci Dünya Savaşı · Comparative Historical Analyses · Ephemeral States · First World War · Geçici Devletler · Hungary · Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz · Macaristan · Turkey · Türkiye