Birinci Dünya Savaşı Sonrası Türkiye ve Macaristan’da Geçici Devlet Oluşumları (1918–1921) Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz
İ. Ersan Bengisu · Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, 2026
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsindən sonra (1918-1921) Türkiyə və Macarıstanda yaranan qısamüddətli "müvəqqəti dövlət" qurumlarını müqayisəli tarixi təhlil metodu ilə araşdıran məqalə.
Məqalə Osmanlı və Avstriya-Macarıstan imperiyalarının süqutundan sonra yaranan hakimiyyət boşluğunda ortaya çıxan qısamüddətli siyasi qurumları müqayisəli şəkildə araşdırır. Türkiyə nümunələri arasında Cənub-i Qərbi Qafqaz Hökuməti, Trakya-Paşaeli Cəmiyyəti və Şərq-i Karib Çərkəzləri Cəmiyyəti; Macarıstan nümunələri arasında Banat, Hutsul, Baranya-Baja və Lajtabánság respublikaları var. Mənbə bazasını arxiv sənədləri, TBMM stenoqramları və çoxdilli ikinci dərəcəli ədəbiyyat təşkil edir. Qafqaz İslam Ordusu birbaşa mövzu deyil; kolleksiya ilə əlaqə dolayıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
Birinci Dünya Savaşı sonrası (1918–1921) Osmanlı ve Avusturya-Macaristan imparatorluklarının çöküşü, geniş coğrafyalarda otorite boşluğu yaratarak yerel düzeyde kısa ömürlü siyasal oluşumların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Türkiye ve Macaristan'da ortaya çıkan ve literatürde "Geçici Devletler" olarak anılan yapıları Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz yöntemiyle incelemektedir. Bu yöntem, her iki coğrafyadaki oluşumların benzerlik ve farklılıklarını sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, söz konusu oluşumların tarihsel koşullarını, örgütlenme biçimlerini ve dönüşümlerini yapısal özellikleri çerçevesinde değerlendirirken, "birleşme" veya "ayrılma" gibi amaçsal yönelimlerle sınıflandırmaktan kaçınmaktadır. Çalışma kapsamında Türkiye'den Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmeti, Trakya-Paşaeli Cemiyeti ve Şark-ı Kârib Çerkesleri Temin-i Hukuk Cemiyeti; Macaristan'dan Banat Cumhuriyeti, Hucul Cumhuriyeti, Baranya-Baja Cumhuriyeti ve Lajtabánság Cumhuriyeti ele alınmaktadır. Kaynak temelini arşiv belgeleri, TBMM Zabıt Cerideleri gibi resmi belgeler ile Türkçe, Macarca, İngilizce, Almanca ve Ukraynaca ikincil literatür oluşturmaktadır. Karşılaştırmalı analiz, her iki coğrafyadaki geçici oluşumların self-determinasyon söylemine dayanan benzer bir siyasal dil geliştirdiğini, otorite boşluğunda şekillendiğini ve kısa ömürlü olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, toplumsal tabanın genişliği, dış müdahalelerin niteliği ve ulusal tarih yazımındaki konumları açısından belirgin farklılıklar ortaya çıkmaktadır.
İndeks
Mənbənin açar sözləri
Birinci Dünya Savaşı · Comparative Historical Analyses · Ephemeral States · First World War · Geçici Devletler · Hungary · Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz · Macaristan · Turkey · Türkiye