Millî Mücadele Döneminde Muğla-Menteşe ve İsmet Tayyaresi
Bayram Akça · Tarih ve Gelecek Dergisi, 2026
Koleksiyon özeti
Millî Mücadele döneminde Muğla-Menteşe bölgesindeki direniş örgütlenmesini ve halkın bağışlarıyla alınan "İsmet Tayyaresi"ni konu alan yerel tarih makalesi.
Bayram Akça'nın Tarih ve Gelecek Dergisi'nde yayımlanan makalesi, I. Dünya Savaşı sonrası Mondros Mütarekesi ve Paris Barış Konferansı süreciyle başlayan işgaller karşısında Muğla-Menteşe bölgesinde gelişen direnişi ele alır. Menteşeliler Müdafaa-yı Vatan Cemiyeti'nin kuruluşu, Nazilli Kongrelerine katılımı, 23 Temmuz 1919'daki İtalyan işgali ve Sakarya Savaşı bağlamında halkın bağışlarıyla alınan "İsmet Tayyaresi" incelenir. Çalışma Batı Anadolu yerel tarihine odaklandığından Kafkas İslam Ordusu ve 1918 Azerbaycan harekâtıyla doğrudan bağlantısı yoktur; yalnızca I. Dünya Savaşı ve Kafkas Cephesi'ne genel bir atıf içerir.
Kaynağın kendi özeti
1914 yılında başlayan I. Dünya Savaşı çok yıkıcı bir sonuçla 1918 yılında bitmiştir. Bu savaşta Osmanlı Devleti İttifak Devletleri yanında yer alarak Çanakkale Cephesi, Kafkas Cephesi gibi farklı cephelerde savaşmak zorunda kalmıştır. I. Dünya Savaşı öncesi ve içinde İtilaf Devletleri Osmanlı Devleti’ni aralarında paylaşmak için Sykes-Picot Antlaşması, Londra Antlaşması gibi çeşitli gizli antlaşmalar yapmışlardır. Mondros Mütarekesi ile Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’ndan yenik ayrılınca taraflar savaş sonrası durumu görüşmek için Paris’te bir araya gelmişlerdir. Paris Barış Konferansı’nda alınan karar gereğince 15 Mayıs 1919 tarihinde Yunanlılar İzmir’e asker çıkarmıştır. İzmir’in işgali tüm Anadolu’da olduğu gibi Muğla’da da büyük tepki çekmiş ve protesto edilmiştir. Bu işgalin hemen ardından Muğla’da Menteşeliler Müdafa-yı Vatan Cemiyeti kurulmuştur. Bu cemiyet 8 Ağustos 1919 tarihinde ve 18 Eylül 1919 tarihinde Aydın-Nazilli’de toplanan Nazilli Kongrelerine katılarak Batı Anadolu’daki Kuva-yı Milliye hareketinin içinde yer almıştır. Muğla’da bu işler olurken daha önceden bölgede keşif gezileri düzenleyen İtalyan birlikleri 23 Temmuz 1919 tarihinde Muğla şehrini işgal etmiştir. Bu işgal de Muğlalılar tarafından İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri nezdinde protesto edilmiştir. İtalyanlar Muğla’da yaklaşık 1 yıl kaldıktan sonra 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara’da TBMM açıldıktan hemen sonra boşaltmıştır. Diğer taraftan Ankara Hükümeti Batı Cephesi’nde düzenli orduya geçtikten sonra I ve II. İnönü Savaşlarını kazanmış ancak Kütahya-Eskişehir Muharebesi’ni kaybetmişti. İşte bu sırada Yunanistan’dan İzmir’de bulunan Yunan kuvvetlerine takviye giden bir tayyare Kuşadası yakınlarına düşmüştür. Daha sonra bu uçak buradan alınarak Muğla’ya getirilmiş ve burada tamir edildikten sonra Sakarya Savaşı’nda kullanılmak üzere cepheye gönderilmiştir. İşte bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndaki pozisyonu, Millî Mücadele’nin başlaması ve örgütlenmesi, Muğla’da Kuva-yı Milliye Teşkilatı’nın kurulması, Muğla’nın İtalyanlar tarafından işgali ve kurtuluşu, İsmet Tayyaresi’nin Muğla’da tamir edilerek Batı Cephesi’ne gönderilmesi ve İsmet Tayyaresi’nin cephede yaptığı katkılar, ilgili arşiv belgeleri, makaleler ve kitaplar incelenerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Böylece hem Millî Mücadele döneminde Muğla’nın yeri hem de İsmet Tayyaresi’nin Sakarya Savaşı’ndaki katkısı konusunda önemli bir boşluk doldurulmuştur.
Dizin
- Kişiler
- Bayram Akça
- Birlikler ve kurumlar
- Menteşeliler Müdafaa-yı Vatan CemiyetiKuva-yı Milliye
Kaynağın anahtar kelimeleri
Birinci Dünya Savaşı · First World War · Historical Studies (Other) · Local History · Millî Mücadele · Muğla · National Struggle · Sakarya Savaşı · Tarihsel Çalışmalar (Diğer) · The Battle of Sakarya · Yerel Tarih · İsmet Aircraft · İsmet Tayyaresi