1917 Rus Devrimi'nden Gümrü Antlaşması'na Kadar Kars ve Iğdır Bölgesinde Yaşananlar
Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 2016
Collection summary
A Turkish scholarly article on military and political developments in the Kars and Iğdır region from the 1917 Russian Revolution to the Treaty of Alexandropol.
Published in Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi in 2016, this article traces the Kars–Iğdır region from Russian rule after the 1877–78 war through the 1917 Bolshevik Revolution, the Russian army's withdrawal from Eastern Anatolia, and the aftermath of Brest-Litovsk. Muslim–Armenian conflict and the status of the three sanjaks (Elviye-i Selase) are central themes. For the collection it provides Caucasus-front background to the Army of Islam's 1918 advance into Azerbaijan.
The source's own abstract
Türkiye'nin doğusundaki sınır şehirlerinden biri olan Iğdır ve çevresi, insanlık tarihinin çok eski devirlerinden itibaren bir yerleşim yeri olarak kullanılmış ve tarih boyunca birçok topluluk ve devletin egemenliğine girmiştir. Iğdır'ın adı; 24 Oğuz boyundan biri olan ÜçOk koluna mensup Oğuz Han'ın altı oğlundan biri olan Cengiz Alp'in en büyük oğlu "Iğdır Beğ"den gelmektedir. 1877 - 1878 Osmanlı-Rus Harbi sırasında Kars Rusların eline geçmiş ve Berlin Kongresi kararları ile Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selase), Rusya'ya bırakılmıştı. Iğdır'ın böylece Rusya'nın hâkimiyeti altında 40 sene sürecek işgal devri başlamıştı. Birinci Dünya Savaşı başladığında Türkiye ile Rusya arasında, 1878'de Berlin Kongresi'nde tespit edilmiş olan sınırlar geçerli idi. Osmanlı Devleti'nin doğu illerindeki Müslümanlarla Ermeniler arasındaki bir yüzyıldan beri devam eden çekişme, Birinci Dünya Savaşı sırasında doruk noktasına ulaştı. Savaş devam ederken Rusya'da patlak veren Bolşevik Devrimi ise Rusya'nın savaştan çekilmesine neden oldu. Rus ordusunun Doğu Anadolu'dan çekilmesiyle savaş alanında onların bıraktığı yeri bu kez Ermeni çeteleri aldı. 3 Mart 1918'de imzalanan Brest - Litovsk Antlaşması'yla Kars, Ardahan ve Batum yeniden Türk topraklarına katılsa da 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi uyarınca Türkler bu bölgeyi boşaltmak zorunda kaldılar. Bu bölgeler tekrar Ermeni saldırılarının hedefi hâline geldi. Iğdır'ın kurtuluşu ancak Milli Mücadele süreci içinde Kasım 1920'de mümkün olabilmiş, SSCB ile TBMM Hükûmeti arasında imzalanan Moskova ve Kars Antlaşmaları ile Kars ve Iğdır Türkiye'ye bırakılmıştır. Bu makalede mevcut kaynaklar ve arşiv belgelerinden yararlanılarak ilk bölümde 1917 Rus Devrimi sonrasında Kafkas Cephesi'nde ortaya çıkan gelişmeler Mondros Mütarekesi'ne kadar devam eden süreçte ele alınacak, ikinci bölümde ise Kars ve Iğdır'ın kurtuluşuna giden süreçte yürütülen askerî harekâtlar genel hatlarıyla anlatılacaktır