İngilizlerin Kafkasya politikası ve Kafkas İslam Ordusu ile münasebeti (1918-1920)
İ. Yusifli · Erciyes Üniversitesi, 2022
Kolleksiya xülasəsi
İngilislərin Qafqaz siyasəti və Dunsterforce-un Qafqaz İslam Ordusu ilə münasibəti (1918-1920) haqqında magistr dissertasiyası.
İ. Yusiflinin Ərciyəs Universitetində hazırladığı magistr dissertasiyası bolşevik inqilabından sonra Qafqazın böyük dövlətlər üçün əhəmiyyətini və İngiltərənin Rusiyanın yenidən güclənməsinin qarşısını almaq və Bakı neftinə sahib olmaq məqsədlərini araşdırır. Rəsulzadənin 'Bakısız Azərbaycan başsız bədəndir' sözü ilə Batum müqaviləsinə əsasən Osmanlıdan yardım istənilməsi, Ənzəlidə gözləyən Dunsterforce-un bolşeviklərin dəvəti ilə Bakıya girməsi və Qafqaz İslam Ordusunun şəhəri azad etməsi izah edilir.
Mənbənin öz xülasəsi
1917 senesinde Rusya`da vuku bulan Bolşevik devriminin akabinde Rusya`ya bağlı esir halklar mevcut karışık durumu kullanarak kendi bağımsızlıklarını kazanmak için harakete geçmiştir. Bununla paralel olarak, diğer büyük devletlerin dış politikasında Kafkasya önemli konuma gelmiştir. Müttefik devletler Kafkasya`da yeniden Rusya`nın güçlenmesini engellemek ve esasen de Bakü petrolüne sahip olmak istiyorlardı. 28 Mayıs 1918 senesinde Azerbaycan kendi bağımsızlığını ilan etti. O sene Bakü Bolşevik işgalinde olduğu için başkent Gence idi. Azerbaycan Başkanı Mehmet Emin Resulzade "Bakü`süz Azerbaycan başsız beden gibidir" diyerek Bakü`yü kurtarılması için harakete geçmiştir. 4 Haziran 1918 senesinde Osmanlı devleti ile bağlanan Batum anlaşmasının 4. Maddesi gerekçesi ile, Osmanlı devleti yeni kurulmuş Azerbaycan Cumhuriyetine askeri yardım gönderecek, Bakü`nün düşman işgalından kurtarılması için faaliyetlere başladı. Aynı zamanda, İngilzlerin "Dunsterforce" ordusu da Enzeli`de Bakü`ye dahil olmak için fırsat bekliyordu. Bolşevikler Kafkas İslam Ordusuna karşı birleşmek için İngilizleri Bakü`ye davet etti. Bakü uğrunda ciddi savaş sonucunda Kafkas İslam Ordusu galip gelerek, şehiri düşmandan temizlemiştir. Çalışmada Kafkasya ile ilgili genel bilgilerden, Şubat ve Ekim devrimlerinden, Dunsterforce Ordusunun ve Kafkas İslam Ordusunun faaliyetlerinden, Mondros Anlaşmasından, anlaşma sonrası İngilizlerin Kafkasya`ya ikinci gelişinden bahs edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dunsterforce, Kafkas İslam Ordusu, Türk Aras Cumhuriyeti, Bolşevik Devrimi, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Kafkas İslam OrdusuDunsterforce
Mənbənin açar sözləri
Anahtar Kelime: Azerbaycan = Azerbaijan · Kafkas İslam Ordusu = Caucasian Islam Army · Kafkasya = Caucasus · Uluslararası ilişkiler = International relations · Uluslararası politika = International policy · İngiltere = England