Qafqaz İslam Ordusu Rəqəmsal Kolleksiyası

Difai nümunəsində XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda milli kimliyin siyasiləşməsi.

Məqalə XX əsrin əvvəllərində Qafqazın, xüsusən Azərbaycanın hansı şəraitdə dəyişim yaşadığını müzakirə edir. Müəllifə görə rus idarəçiliyi altındakı bölgədə qərbləşmə və kapitalist inkişaf yalnız Bakı kimi mərkəzlərdə təsirli olmuş, ətraf bölgələr ənənəvi quruluşlarını qoruyaraq bu dəyişimə daha sərt reaksiya vermişdir. Bu zəmində dövrün müəyyənedici anlayışı kimi millətçiliyi önə çəkən araşdırma, Azərbaycan türklərinin siyasi təşkilatlanması olan Difai üzərindən milli kimliyin necə siyasi kimliyə çevrildiyini izləyir. Məqalə Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci ildə qarşılaşdığı ictimai və siyasi zəminin necə formalaşdığını anlamaq üçün arxa plan verir.

Mənbənin öz xülasəsi

XX. yüzyılda Kafkasya'da yaşanan siyasal, sosyal ve kültürel gelişmeler aslında bütün bir bölgenin tarihiyle yakından bağlantılıydı. İlk bakışta Kafkasya bir yüzyıl kadar önce Ruslar tarafından işgal edilerek çevre ülkelerden tercih edilmiş gözükse de, durum hiçte öyle değildi. Her şeyden önce, XX. yüzyılın ilk başlarında Kafkasya, özellikle de Türklerin yoğun olarak oturdukları Azerbaycan bölgesi her yönüyle bir Doğu ülkesiydi. Rusya kanalıyla Batılılaşma, kapitalist gelişim gibi bazı eğilimler etkili biçimde kendisini gösterse de bu gelişmeler sadece merkezi bölgelerle sınırlıydı. Bakü bu anlamda başı çekiyordu. Yani kapitalist yatırımların ilgisini çeken bölgeler ve şehirler Doğulu kimliklerinden yavaş yavaş koparken, diğer bölgeler geleneksel yapılarını korumakla kalmayıp aksine birçok anlamda olumsuz olarak gördükleri Batılılaşmaya karşı da daha sert çıkışlar yapmaktaydılar. Toplum bir işgal ortamında yaşadığından kendi değerleri ile dayatılan veya benimsemek zorunda kaldığı yeni değerlerin kıyaslamasını yapacak konumda değildi. Bu durum sadece Azerbaycan Türkleri için geçerli değildi, bütün bir Kafkasya'nın geneli için geçerliydi. Bundan dolayı bölge toplumlarının kendi kaderlerini kendilerinin belirlendiğini söylemek pek doğru olmayacaktı. Kafkasya'daki gelişmeleri genelde tarihin yönü belirliyordu. XX. yüzyılın başlarında Kafkas toplumlarının tarihi seyrini belirleyen temel kavram ise milliyetçilik veya ulusalcılıktır.

Milli Kimliğin Siyasallaşan Yüzü: Difâî

Kolleksiya xülasəsi

Mənbənin öz xülasəsi

İndeks

Mənbənin açar sözləri