Ağabey ve kardeşi -hayat çizgisi savaştan geçen iki medreseli-
Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 2015
Kolleksiya xülasəsi
Konyalı iki mədrəsə tələbəsi qardaşın Çanaqqala və Qafqaz/Şərq cəbhəsindəki döyüş və əsirlik hekayəsini anladan bioqrafik məqalə.
Çanaqqala Araşdırmaları Türk İllik jurnalında dərc olunan bu məqalə səfərbərlik elanı ilə İstanbuldan müharibəyə qatılan konyalı iki mədrəsə tələbəsi qardaşın (İsa və Mustafa) həyat hekayəsini izləyir. İsa Çanaqqalada 15-ci Alayda əsgər kimi vuruşub Zığındərədə şəhid olmuş; Mustafa ehtiyat zabiti kimi Qafqaz/Şərq cəbhəsində 17-ci Firqə 50-ci Alayda döyüşmüş, yaralanaraq əsir düşmüş və 1916-1918-ci illəri Rusiyada əsirlikdə keçirmişdir. Mətn Birinci Dünya Müharibəsi dövrü Osmanlı əsgər bioqrafiyalarına dair mikro-tarix nümunəsidir.
Mənbənin öz xülasəsi
Osmanlı Devletinin tarih sahnesinden çekildiği yüzyıl dönümünü yaşayanTürk insanı çok ağır şartlar içinde kalmış; savaşlar ile gelen felaketlere şahit olmuş, bazıları uzun yıllar cephelerde savaşmış, esir düşmüş, aileler cephede ya da esaretteki çocuklarının yollarını gözlemişler, şahadet haberleri ya da meçhul akıbetler bu acıları ziyadeleştirmiştir. Verilen milli mücadele sonunda yeni Türk devleti kurulmuş, Türk milleti istiklalini kaybetme tehlikesini bertaraf etmiştir. Tarihin bu zorlu dönemecini bizzat yaşamış; gücü nispetinde mücadelenin içinde olmuş binlerce şahsiyet tarihin gölgesinde kalmış, meşâhir-imeçhûle ye dâhil olmuşlardır. İşte, bu kuşaktan iki kardeş, Konyalı İsa ve Mustafa seferberlik ilanı ile savaşa İstanbuldan katılmış iki medrese talebesidir.İsa gönüllü olarak Çanakkale cephesine gitmiş, er olarak 15. Alayda savaşmışve Zığınderede şehit olmuştur. Kardeşi Mustafa, ihtiyat zabiti olarak Kafkas/Doğu cephesine sevk edilmiş, 17. Fırka 50. Alayda savaşmış, vurularak esir düşmüş, 1916-1918 yıllarını Rusyada esarette geçirmiştir. Milli Mücadelede yeniden vatan hizmetine çağrılmış; Batı cephesinde Kafkas Fırkası 13. AlaydaAğustos 1921den sonra cephedeki büyük muharebelerin hepsine iştirak etmiştir.Her iki savaş döneminin madalyalı muharibidir.Medrese tahsili yarım kalan Mustafa, savaştan sonra 1924 yılında muallimlik imtihanını kazanarak köyü Dindebola mektep açmak üzere görevlendirilmiş, 1959 yılına kadar memleketi Konyanın köylerinde binlerce talebe yetiştirmiştir. Köyleri Dindebolun yüksek tahsil yapan ilk üç genci oğulları İsa,Hayri ve Naci olmuştur. Savaş yıllarında düşmanla olan mücadele, erken cumhuriyet yıllarında cehalete karşı devam etmiştir.Binlerce başka örnek üzerinden olabileceği gibi, Çanakkale şehidi medreseli İsa ve kardeşi Mustafadan hareketle, savaş yıllarında kaybettiğimiz tahsilli nesil ve bunun yeni devletin kuruluş yıllarındaki tesiri üzerine bir değerlendirme yapmak imkânı bulunmaktadır.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- 15. Alay17. Fırka50. AlayKafkas Fırkası 13. Alay