Azerbaycan Hükümetinin Ermenistan Cumhuriyetinin Toprak Taleplerine Karşı Uyguladığı Diplomatik Faaliyetler (1918-1920)
Review of Armenian Studies, 2023
Kolleksiya xülasəsi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin 1918-1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasının ərazi iddialarına qarşı apardığı diplomatik fəaliyyəti araşdıran elmi məqalə.
Review of Armenian Studies jurnalında dərc olunan bu məqalə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 1918-1920-ci illərdə İrəvan, Zəngəzur, Qarabağ, Naxçıvan və Qazax bölgələri ilə bağlı erməni ərazi iddialarına qarşı diplomatik fəaliyyətini yeni ingilisdilli sənədlər əsasında araşdırır. Müəllif Birinci Dünya Müharibəsinin sonundakı siyasi şərait, müttəfiq axtarışı və Bakının azad edilməsi kontekstində AXC-nin keçmiş İrəvan xanlığının bir hissəsini güzəştə getməli olduğunu, buna baxmayaraq iddiaların davam etdiyini vurğulayır. Kolleksiya baxımından Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci il əməliyyatından sonrakı dövrdə AXC-nin sərhəd və diplomatiya mübarizəsini göstərir.
Mənbənin öz xülasəsi
Bu makale, 1918-1920 yıllarında Azerbaycan hükümetinin Ermenistan Cumhuriyetinin toprak taleplerine karşı yürüttüğü faaliyetleri incelemektedir. Ermenistan'ın günümüzde devam eden toprak talepleri ve cephedeki provokasyonları, yazıda gündeme getirilen konunun önemini arttırmaktadır. Makalede yeni sunulan İngilizce belgeler, Azerbaycan'ın toprak taleplerine karşı benimsediği tavrı desteklemek açısından hem bilimsel olarak ve hem de uygulamada öneme sahiptir. Birinci Dünya Savaşı sonundaki siyasi değerlendirmeler, müttefik arayışı, Bakü’nün kurtarılması ve toprak bütünlüğünün savunulması, katliamların engellenmesi ve gelecekte ortaya çıkabilecek toplumsal ve siyasi sorunlardan dolayı Azerbaycan Halk Cumhuriyeti (AHC) eski Revan Hanlığının yaklaşık 10.000 km2’sini Ermenilere vermek zorunda kalmıştır. Buna rağmen Ermeni devleti yine de Azerbaycan'ın diğer topraklarına yönelik (Zengezur, Karabağ, Nahçıvan, Kars, Kazah ilçesinin bir kısmı) hak iddia etmeye başlamıştır. Ermeniler, Ermeni nüfusunun belirtilen bölgelerde yerleşik olmasına dayanarak toprak talebinde bulunmuşlardır. Ancak bu taleplerin aksine Ermeni nüfusu iddia edilen topraklarda dağınık bir şekilde yaşamaktaydı ve mutlak çoğunluğa sahip değildi. Azerbaycan hükümeti, Ermenistan Cumhuriyetinin toprak taleplerine ve askeri saldırganlığına karşı diplomatik olarak üç alanda mücadele etmiştir: 1) Güney Kafkasya'daki yabancı ülkelerin temsilcileriyle temaslar ve toplantılar; 2) Ermeni devleti ile ikili temaslar ve toplantılar; 3) Uluslararası arenada, yani Paris Barış Konferansında mücadele. Ermeni birliklerinin bölgeyi işgal etmek amacıyla uyguladığı etnik temizlik politikasına ve verilen diplomatik mücadeleye rağmen AHC’nin varlığı sırasında anlaşma sonucu verilen Erivan dışında Azerbaycan'ın tartışma konusu olan topraklarının hiçbiri resmen Ermenistan'a verilmemiştir. Ayrıca ne dönemin büyük güçleri ne de Paris Barış Konferansı Ermenistan'ın toprak taleplerini resmen kabul etmemiştir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiErmenistan Cumhuriyeti
- Hadisələr
- Bakü'nün kurtuluşu (15 Eylül 1918)
Mənbənin açar sözləri
"Erivan" · "Ermenistan" · "Kafkasya" · "Karabağ" · "Nahçıvan" · "Zengezur" · "toprak talepleri"] · ["Azerbaycan"