Kafkasya'ya Dair Osmanlı İstihbaratının Yayımladığı Bir Rapor
Tarih Araştırmaları Dergisi, 2015
Kolleksiya xülasəsi
Osmanlı Hərbiyyə Nəzarəti Baş Qərargah Kəşfiyyat Şöbəsi tərəfindən çap olunmuş məxfi "Qafqaz Vəziyyətinə dair Hesabat" adlı 23 səhifəlik kitabçanı dəyərləndirən məqalə.
Tarih Araştırmaları Dergisi-də dərc olunmuş bu türkcə məqalə Hərbiyyə Nəzarəti Baş Qərargah Kəşfiyyat Şöbəsi tərəfindən çap edilmiş və "məxfidir" qeydi daşıyan "Qafqaz Vəziyyətinə dair Hesabat" adlı kitabçanı təqdim edir. İş Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Osmanlı kəşfiyyatının Qafqazın coğrafi, geosiyasi, etnik və dini quruluşuna dair qiymətləndirmələrini araşdırır. Qeyddə hesabatın tarixi həm 1918 (1334), həm də 1916 kimi göstərilir. Kolleksiya baxımından 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun əməliyyat sahəsi olan bölgə haqqında Osmanlı hərbi bilgi bazasının fonunu göstərməsi ilə əhəmiyyətlidir.
Mənbənin öz xülasəsi
Kafkasya olarak adlandırılan bölge günümüzde olduğu gibi tarih boyunca da son derece önemli bir alan olmuştur. İlk kez 19.yy başlarında "Kafkasya" bir bölge adı olarak kullanılmaya başlamıştır. Karadeniz ve Hazar Denizi arasında yer alan, Avrupa ve Asya'nın sınırında bulunan bir bölgedir. Kafkas bölgesi siyasal olarak Kuzey Kafkasya ve Güney Kafkasya olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Jeopolitik açıdan da özellikle çevre ülkeleri açısından oldukça önemli bir yerdir. Bu bildiri de 1918 (1334) tarihinde, Harbiye Nezareti, Karargâh-ı Umumi İstihbarat Şubesi tarafından basılan, kitapçığın üzerine " mahremdir" ibaresi düşülen "Kafkasya Ahvaline Dair Rapor" başlığı ile Dersaadet Matbaa-yı Askeriye de basılmış 23 sayfalık son derece önemli bir rapor değerlendirilecektir. Raporun basım tarihi kitapçık üzerinde 1916 yılı olarak görülmektedir. I. Dünya Savaşı'nın tam ortasına gelen bir tarihtir. Bu açıdan Dünya Savaşı esnasında Harbiye Nezareti, Karargâh-ı Umumi İstihbarat Şubesi tarafından basılmış bu kitapçıkta Kafkasya ve çevresi anlatılmaktadır.1Osmanlı Devleti'nin istihbaratının böyle bir kitapçığı basması bölgeye verdiği önemin bir göstergesidir. Ayrıca bölgenin etnik ve dini yapısı daima önem arz etmiştir. Başbakanlık Osmanlı Arşiv kayıtlarından, I. Dünya Savaşının başlangıcında Kafkasya'daki genel nüfus hakkında bilgi verilecektir. BOA kayıtlarından elde edilen verilere göre, Rus hükümeti tarafından neşredilen Kafkasya Salnamesi'ndeki veriler temel alınarak bu bölgedeki Müslüman ve Türk nüfus oranları tespit edilecektir. Rapor Osmanlı "Dragon Alayının" Mülazımı olarak görev yapan Alman Hert Folg ve arkadaşı Dr. Rays tarafından kaleme alınmıştır. Sözü edilen rapor şu başlıklardan oluşmaktadır: Kafkasya'nın ahvali umumisi, Kafkasya'ya firar, Kafkasya'da ikamet, Bakü'de ikamet, Acemistan ve Kürdistan, Bölgedeki yollar, Batum-Bakü şimendifer hattı, Bölgedeki komiteler gibi konular ayrıntıları ile anlatılmaktadır. Çalışmamızda raporda verilen bilgiler ışığında Osmanlı'nın Kafkasya politikası ile Kafkasya ve çevresi, I.Dünya Savaşı yılları itibarıyla Osmanlı istihbaratı tarafından yayınlanan Kafkasya raporu aktarılıp, analiz edilecektir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Harbiye NezaretiKarargâh-ı Umumi İstihbarat ŞubesiMatbaa-yı Askeriye
- Hadisələr
- I. Dünya Savaşı