Azərbaycanda Yaşayan Alman Əhalisinin Qafqaz İslam Ordusuna Yardımı
İkram Ağasiyev, 2021
Kolleksiya xülasəsi
Azərbaycanda yaşayan alman əhalisinin Qafqaz İslam Ordusuna yardımı və alman səfirliyinin Helenendorf təşəbbüsü (1918).
İkram Ağasiyevin 2021-ci il tədqiqatı 1917-dən sonra Cənubi Qafqazın Sovet Rusiyası, Almaniya və İngiltərə arasında mübarizə meydanına çevrilməsini və Nuru Paşanın Azərbaycan türklərinə Qafqaz İslam Ordusu qurmaqda yardım üçün təyin olunmasını izah edir. İyun 1918-də Gürcüstanı nəzarətdə saxlayan Almaniyanın 1818-də köçmüş və səkkiz kənddə altı min nəfər yaşayan alman əhalisindən istifadə planı, Tiflisdəki səfir Şulenburqun əmri ilə Helenendorfa göndərilən alman zabitlərinin əhalini Azərbaycan hökumətinə itaətsizliyə çağırması, lakin məskunların türkləri dəstəkləməsi sənədləşdirilir.
Mənbənin öz xülasəsi
1917'deki Rusya devrimlerinden sonra, Güney Kafkasya Sovyet Rusyası, Almanya ve İngiltere arasında bir savaş alanı haline geldi. Bu durumda, Osmanlı İmparatorluğu, Güney Kafkasya’nın kaderine kayıtsız değildi ve ilk önce Nuru Paşa, Azerbaycan Türklerine Kafkas İslam Ordusu kurma konusunda yardım etmekle görevlendirildi. Azerbaycan mücadelesinde Türklerin rakipleri sırasında ErmeniBolşevik çemberi ve İngilizlerle Almanya da vardı. 1918’de Güney Kafkasya’da gerçekleşen süreçlere yaklaşımda Almanya ile Osmanlı İmparatorluğu arasında yanlış anlamalar yaşanıyordu. Haziran 1918’de, Gürcistan’ın tam kontrolünü elinde bulunduran Almanya, Azerbaycan’a karşı aynı şeyi uygulamaya koymayı planlıyordu. Bu planı gerçekleştirmek için Tiflis’teki Alman temsilciliği, Azerbaycan’ın batı kesiminde yaşayan Alman nüfusunu Türklere karşı bir araç olarak kullanmayı düşünüyordu. Alman göçmenler 1818’de Almanya’dan gelmişler, Azerbaycan’ın batı bölgelerinde yerleşmişlerdi ve 1918’de 8 alman köyünde 6 bin ahali yaşıyordu. Tiflis'teki Almanya büyükelçisi Schulenberg’in emriyle bir grup Alman subay Gence yakınlarındaki Helenendorf köyüne gönderildi ve Alman nüfusuna Azerbaycan hükümetine itaat etmemeleri ve sadece Tiflis'teki Alman büyükelçiliğine başvurmaları talimatı verildi. Nuru Paşa’nın emriyle komutanlar Helenendorf Almanları ile bir araya geldiler ve Kafkasya İslam Ordusu’nun Azerbaycan’ı Ermeni Taşnak silahlı kuvvetlerinden temizlemek için geldiğini söylediler. Gence çevresindeki Ermeni çeteleri, 1904’ten beri Alman halkını tehdit ediyorlardı ve bu nedenle Almanlar da Nuru Paşa’nın Ermeni çetelerini silahsızlandırmak konusundaki önerisini beğendiler. Kısa bir süre sonra Kafkaz İslam Ordusu ve Alman köylüler işbirliği yaptılar-silahlı Alman taburunun yardımıyla 13-14 Haziran 1918’de, Gence kasabaları silahlı Taşnak gruplarından temizlendi ve ermeni çeteleri silahsızlandı. Daha sonra Helenendorf’tan gelen Alman nüfusu da Bakü’nün savaşlarında aktif rol aldı. Kafkas İslam Ordusunun bir parçası olarak Helenendorflu Almanlardan 10 kişi İngiliz ve Taşnaklara karşı savaşlarda görev yaptı. Alman köylüler, ordu merkezlerine ürün, giyim, at, araba vb. getiriyorlardı. Kafkas İslam Ordusuna Batı Cephesinde Rus ordusu tarafından ele geçirilen Alman kökenli askeri esirler de yardım ediyorlardı. İslam Ordusundaki Almanların sayısı çok azdı, ancak orduya katılımları ahlaki açıdan önemliydi. Çünkü Almanya Bolşevikleri gizlice destekliyordu ve Kafkaz İslam Ordusunun Bakü’ye girmesini istemiyordu. Her şeye rağmen, şanlı Türk ordusu Bakü’ye girdi ve kurtarılmış Bakü Azerbaycan’ın başkenti oldu. Azerbaycan’da yaşayan Almanlar, Gürcistan’da yaşayan Almanların aksine, Almanya’nın elinde bir araç olmadı ve Azerbaycan yasaları çerçevesinde hareket etti. Şüphesiz, Kafkas İslam Ordusu, Osmanlı Devleti Azerbaycanı desteklemeseydi, her şey farklı olabilirdi.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Kafkas İslam Ordusu
Mənbənin açar sözləri
Ancient history · Art · History · Humanities