Kafkas Murahhaslarının İstanbul Seyahati ve Kafkasya Cephesi (1918)
Mustafa Sarı · Journal of Caucasian Studies, 2016
Kolleksiya xülasəsi
Qafqaz nümayəndələrinin fevral-mart 1918 İstanbul səfəri və Osmanlıdan yardım tələbi.
Mustafa Sarının məqaləsi 1917 rus inqilabından sonra Qafqaz cəbhəsində yaranan faktiki barışıq mühitində rus hissələrinin silahlarını erməni və gürcü qruplarına buraxaraq çəkilməsini və bu silahlarla qurulan milli orduların bütün Qafqazda hərəkətə keçməsini izah edir. Yardım istəyə biləcəkləri yeganə güc Osmanlı olan bölgə müsəlmanlarının nümayəndələri, o cümlədən Nağı Şeyxzamanlı və Ömər Faiq Nemanzadə fevral-mart 1918-də İstanbula gedərək hərbi-siyasi yardım tələb etmişdir. Səfər Qafqaz İslam Ordusunun yaranma qərarından dərhal əvvəlki diplomatik zəmini sənədləşdirir.
Mənbənin öz xülasəsi
1914 yılı Kasım ayı başlarında Osmanlı Devleti ve Rusya arasında Kafkasya Cephesi’nde savaş başladı ve ilerleyen yıllarda Rus orduları Anadolu’nun doğu kısmının neredeyse tamamını ele geçirdi. Osmanlı Devleti aleyhine gelişen bu durum 1917 Mart ayında meydana gelen Rus ihtilali ile son buldu ve bu tarihten itibaren Kafkas Cephesi’nde gayr-i resmî bir mütareke durumuna girildi. Kasım 1917’de Bolşeviklerin iktidara gelmesinden sonra imzalanan Brest-Litovsk ve Erzincan mütarekeleri sonrasında Kafkas cephesindeki Rus birlikleri silah, mühimmat ve malzemelerini Ermeni ve Gürcü gruplara bırakarak çekildiler. Bu silahlarla kurulan Ermeni ve Gürcü milli orduları, Rusya’nın tahliye ettiği yerleri ele geçirmek için sadece Doğu Anadolu’da değil bütün Kafkasya cephesinde harekete geçtiler. Bu bölgelerde yaşayan Müslümanların yardım isteyebileceği tek güç ise Osmanlı Devleti’ydi. Bu nedenle, aralarında Azerbaycanlı lider Naki Keykurun Şeyhzamanlı ile Ahıskalı Müslüman liderlerden Ömer Faik Numanzâde’nin de bulunduğu Kafkasya murahhasları, Osmanlı Devleti’nden askerî ve siyasî yardım talebinde bulunmak için Şubat-Mart 1918 tarihlerinde İstanbul’a bir seyahat düzenledi. Kafkas heyetinin Osmanlı yetkilileri ile bir takım görüşmeleri neticesinde, 12 Şubat 1918 tarihinde Kafkas cephesinde başlayan Osmanlı ileri harekâtının Kafkasya’da Müslümanların yaşadığı bütün bölgeleri kapsamasına karar verildi. Azerbaycan’a yardım etmek için kurulan Kafkas İslam Ordusu’nun temelleri de bu seyahat sırasında atıldı. Bu seyahat sonunda alına kararlar neticesinde Osmanlı birlikleri sadece Rusya’nın Anadolu’da ele geçirdiği toprakları değil, Elviye-i Selâse (Üç Sancak: Batum, Kars ve Ardahan) ve Ahıska-Ahılkelek gibi imparatorluğun 1914 sınırlarının dışında kalan bölgeleri de kontrol altına alarak Azerbaycan ve hatta Dağıstan’a girdi.Bu çalışmada Kafkas murahhaslarının İstanbul’a düzenlediği seyahat ve bu seyahatin cepheye etkileri, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Türk ve yabancı basın, o dönemde yaşayan insanların hatıratları ve ikinci el kaynaklar ele alınarak incelenecektir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Kafkas İslam Ordusu
Mənbənin açar sözləri
Art · Humanities